Wiele osób po udarze zauważa, że nawet po odzyskaniu sprawności ruchowej nie wracają do pełnej sprawności poznawczej.
Pojawiają się trudności z zapamiętywaniem informacji, skupieniem uwagi, wykonywaniem kilku czynności jednocześnie czy organizacją codziennych obowiązków.
Dla pacjentów bywa to szczególnie frustrujące, ponieważ problemy te są często mniej widoczne niż niedowład ręki czy nogi, a jednocześnie mogą znacząco utrudniać funkcjonowanie.
Pojawia się więc pytanie: czy po udarze można poprawić pamięć i koncentrację?
Udar prowadzi do uszkodzenia części tkanki mózgowej odpowiedzialnej za określone funkcje.
W zależności od lokalizacji uszkodzenia mogą pojawić się trudności dotyczące:
- zapamiętywania nowych informacji,
- koncentracji,
- podzielności uwagi,
- szybkości przetwarzania informacji,
- planowania działań,
- orientacji przestrzennej.
Nie każdy pacjent doświadcza tych samych problemów, jednak zaburzenia funkcji poznawczych należą do najczęstszych następstw udaru.
Jeszcze kilkadziesiąt lat temu sądzono, że uszkodzenia mózgu mają charakter trwały i nieodwracalny.
Obecnie wiadomo, że mózg zachowuje zdolność do reorganizacji swoich połączeń nerwowych również po udarze.
Proces ten określa się mianem neuroplastyczności.
Dzięki niemu zachowane obszary mózgu mogą częściowo przejmować funkcje uszkodzonych struktur, a odpowiednio prowadzona rehabilitacja może wspierać ten proces.
Co mówią badania?
Jednym z najbardziej wpływowych opracowań dotyczących rehabilitacji poznawczej pozostaje przegląd przeprowadzony przez Cicerone i współpracowników.
Autorzy przeanalizowali wyniki badań obejmujących pacjentów po udarach i innych uszkodzeniach mózgu. Wnioski były jednoznaczne – rehabilitacja poznawcza może przynosić korzyści w zakresie uwagi, funkcji wzrokowo-przestrzennych oraz innych obszarów funkcjonowania poznawczego po udarze.
Również późniejsza metaanaliza Rohlinga i współpracowników potwierdziła, że rehabilitacja poznawcza może prowadzić do istotnej poprawy funkcjonowania osób po nabytych uszkodzeniach mózgu.
A co pokazują badania wykorzystujące RehaCom?
W pracy Puhr oceniano skuteczność programów RehaCom stosowanych u pacjentów po udarze. Wyniki wskazywały, że komputerowo wspomagana rehabilitacja funkcji poznawczych może wspierać poprawę procesów takich jak uwaga i pamięć. Publikacja ta stała się jednym z pierwszych źródeł naukowych dotyczących wykorzystania RehaCom w neurorehabilitacji poudarowej.
Choć od tego czasu pojawiło się wiele nowych badań dotyczących rehabilitacji poznawczej, podstawowy wniosek pozostaje podobny: regularny trening może wspierać odzyskiwanie funkcji poznawczych po uszkodzeniu mózgu.
Dlaczego regularność ma znaczenie?
Poprawa pamięci i koncentracji zwykle nie następuje po kilku pojedynczych ćwiczeniach.
Podobnie jak w rehabilitacji ruchowej, potrzebne są:
- wielokrotne powtórzenia,
- odpowiedni poziom trudności,
- systematyczność,
- stopniowe zwiększanie wymagań.
To właśnie regularne angażowanie określonych funkcji poznawczych dostarcza mózgowi bodźców potrzebnych do tworzenia nowych połączeń nerwowych.
Czy każdy pacjent odzyska pamięć i koncentrację?
Nie ma jednej odpowiedzi.
Zakres poprawy zależy między innymi od:
- rozległości udaru,
- lokalizacji uszkodzenia,
- wieku pacjenta,
- czasu rozpoczęcia rehabilitacji,
- częstotliwości treningu,
- współistniejących chorób.
U części osób poprawa może być bardzo wyraźna. U innych celem terapii będzie przede wszystkim ograniczenie skutków deficytów i zwiększenie samodzielności w codziennym życiu.
Jakie funkcje można trenować?
W rehabilitacji poznawczej po udarze najczęściej ćwiczy się:
- uwagę i koncentrację,
- pamięć roboczą,
- zapamiętywanie informacji,
- szybkość reakcji,
- funkcje wykonawcze,
- orientację wzrokowo-przestrzenną.
Program terapii powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Podsumowanie
Problemy z pamięcią i koncentracją po udarze są częste, ale nie muszą oznaczać trwałej utraty tych funkcji.
Badania pokazują, że odpowiednio prowadzona rehabilitacja poznawcza może wspierać poprawę funkcjonowania poznawczego po udarze. Kluczowe znaczenie mają regularność ćwiczeń, indywidualne dopasowanie terapii oraz odpowiednio długi czas treningu.
FAQ
Czy pamięć po udarze może się poprawić?
Tak. W wielu przypadkach obserwuje się poprawę funkcjonowania pamięci dzięki procesom neuroplastycznym oraz rehabilitacji poznawczej.
Czy problemy z koncentracją po udarze są częste?
Tak. Zaburzenia uwagi należą do najczęściej występujących następstw udaru.
Jak długo trwa rehabilitacja funkcji poznawczych?
To kwestia indywidualna. U niektórych osób terapia trwa kilka miesięcy, u innych znacznie dłużej.
Czy trening komputerowy może wspierać rehabilitację po udarze?
Badania wskazują, że odpowiednio zaprojektowane programy mogą stanowić wartościowe uzupełnienie rehabilitacji poznawczej.
Czy poprawa jest możliwa wiele miesięcy po udarze?
Tak. Choć największe zmiany obserwuje się zwykle w pierwszych miesiącach, poprawa może następować również później.
Bibliografia
Puhr U. Effektivität der RehaCom-Programme in der neuropsychologischen Rehabilitation bei Schlaganfall-Patienten. Universität Wien. 1997.
Rehabilitacja poznawcza oparta na dowodach: zaktualizowany przegląd literatury z lat 1998–2002
Keith D Cicerone, Cynthia Dahlberg, James F. Malec, Donna M Langenbahn, Thomas Felicetti, Sally Kneipp, Wendy Ellmo, Kathleen Kalmar, Joseph T Giacino, J Preston Harley, Linda Laatsch, Philip A Morse, Jeanne Catanese
Skuteczność rehabilitacji poznawczej po nabytym uszkodzeniu mózgu: metaanalityczna ponowna analiza systematycznych przeglądów Cicerone i wsp. (2000, 2005)
Martin L. Rohling, Mark E. Faust, Brenda Beverly, George Demakis
