RehaCom Online wspiera trening uwagi, pamięci roboczej, kontroli reakcji i planowania u dzieci z ADHD. Zobacz, jak wygląda terapia i jaka jest rola specjalisty.
Dziecko z ADHD może bardzo dobrze koncentrować się na czynności, która jest dla niego interesująca, a jednocześnie mieć dużą trudność z utrzymaniem uwagi podczas lekcji, odrabiania pracy domowej lub wykonywania polecenia złożonego z kilku etapów.
Nie wynika to po prostu z braku chęci. ADHD wpływa na sposób regulowania uwagi, kontrolowania reakcji, organizowania działania i utrzymywania informacji potrzebnych do ukończenia zadania.
U jednego dziecka najbardziej widoczna będzie impulsywność. Inne będzie szybko traciło wątek, zapominało kolejne elementy polecenia albo odkładało rozpoczęcie zadania. Jeszcze inne będzie pracowało dokładnie przez kilka minut, po czym zacznie popełniać coraz więcej błędów.
RehaCom Online pozwala prowadzić uporządkowany trening wybranych funkcji poznawczych. Nie opiera się na przypadkowych łamigłówkach, lecz na ćwiczeniach dobranych do konkretnego obszaru trudności dziecka.
Czym jest RehaCom Online?
RehaCom Online to system do treningu funkcji poznawczych prowadzony w środowisku internetowym. Może być wykorzystywany w gabinecie specjalisty, w domu lub w modelu łączącym oba te rozwiązania.
Program obejmuje ćwiczenia ukierunkowane między innymi na:
- uwagę i koncentrację,
- czujność,
- podzielność uwagi,
- pamięć roboczą,
- kontrolę reakcji,
- szybkość reagowania,
- planowanie,
- myślenie logiczne,
- wybrane funkcje wykonawcze.
Specjalista dobiera odpowiedni moduł i ustala poziom trudności. Dzięki temu dziecko nie wykonuje przypadkowego zestawu zadań, lecz pracuje nad funkcją, która rzeczywiście wymaga wsparcia.
ADHD nie wygląda tak samo u wszystkich dzieci.
Jedno dziecko może rozumieć polecenie, ale mieć trudność z utrzymaniem go w pamięci. Inne rozpocznie zadanie poprawnie, lecz szybko rozproszy się pod wpływem bodźców z otoczenia. Kolejne będzie znało odpowiedź, ale zareaguje zbyt szybko, zanim zdąży sprawdzić, czego dokładnie wymaga zadanie.
Dlatego trening nie powinien zaczynać się od założenia: „dziecko musi ćwiczyć koncentrację”. Najpierw trzeba ustalić, czy problem dotyczy utrzymywania uwagi, pamięci roboczej, kontroli reakcji, planowania, czy może kilku funkcji jednocześnie.
Takie rozróżnienie ma duże znaczenie. Dziecko z trudnością w pamięci roboczej potrzebuje innego rodzaju ćwiczeń niż dziecko, którego głównym problemem jest impulsywne reagowanie.
Jak wygląda początek treningu?
Pierwszy etap to rozmowa ze specjalistą i określenie najważniejszych trudności dziecka.
Znaczenie mają nie tylko wyniki testów, ale również obserwacje rodziców i nauczycieli. Pomocne są konkretne przykłady:
- dziecko zapomina drugą część polecenia,
- zaczyna zadanie, ale nie doprowadza go do końca,
- odpowiada przed wysłuchaniem całej instrukcji,
- podczas dłuższej pracy zaczyna popełniać coraz więcej błędów,
- łatwo rozpraszają je dźwięki, ruch lub rozmowy,
- potrzebuje częstego przypominania o kolejnych etapach zadania.
Na tej podstawie można określić cel treningu i dobrać ćwiczenia najlepiej odpowiadające potrzebom dziecka.
Trening uwagi i koncentracji
Uwaga nie jest jedną prostą funkcją.
Obejmuje między innymi zdolność do utrzymywania koncentracji, wybierania ważnych informacji, ignorowania bodźców rozpraszających oraz przenoszenia uwagi między zadaniami.
Dziecko może dobrze pracować przez krótki czas, ale szybko tracić dokładność. Może też radzić sobie w spokojnym pomieszczeniu, a znacznie gorzej w klasie, w której jednocześnie działa wiele bodźców.
Trening uwagi w RehaCom Online może stopniowo zwiększać wymagania. Zadania mogą wymagać dłuższego utrzymywania koncentracji, dokładniejszej selekcji bodźców lub reagowania według bardziej złożonych zasad.
Trening pamięci roboczej
Pamięć robocza pozwala przez krótki czas przechowywać informacje i jednocześnie z nich korzystać.
Dziecko wykorzystuje ją podczas wykonywania poleceń, rozwiązywania zadań matematycznych, czytania ze zrozumieniem, przepisywania informacji oraz planowania kolejnych etapów pracy.
Trudność z pamięcią roboczą może wyglądać jak nieuwaga. Dziecko słucha polecenia, ale po chwili pamięta tylko jego początek. Rozpoczyna zadanie, lecz zapomina, co miało zrobić dalej.
Trening może obejmować zapamiętywanie i porządkowanie informacji, odtwarzanie sekwencji oraz pracę z rosnącą liczbą elementów.
Trening kontroli reakcji
Niektóre dzieci z ADHD odpowiadają bardzo szybko, zanim dokładnie przeanalizują zadanie.
Problemem nie musi być brak wiedzy. Dziecko może rozumieć zasadę, ale mieć trudność z zatrzymaniem automatycznej reakcji.
Ćwiczenia kontroli reakcji wymagają reagowania na określone bodźce i powstrzymywania odpowiedzi w innych sytuacjach. Wraz ze wzrostem trudności zadanie może wymagać większej dokładności, szybszego rozpoznawania bodźców i skuteczniejszego kontrolowania impulsu.
Takie ćwiczenia mogą wspierać umiejętności potrzebne podczas pracy szkolnej, wykonywania poleceń i kontrolowania pochopnych odpowiedzi.
Trening planowania i funkcji wykonawczych
Funkcje wykonawcze pomagają rozpocząć zadanie, zaplanować kolejne kroki, kontrolować przebieg działania i poprawić błąd.
Są potrzebne podczas pakowania plecaka, przygotowywania się do szkoły, odrabiania pracy domowej czy wykonywania zadania złożonego z kilku etapów.
Dziecko może wiedzieć, co powinno zrobić, ale mieć trudność z odpowiednim uporządkowaniem czynności. Może też zaczynać od mniej ważnego elementu, gubić kolejność albo nie zauważać, że dotychczasowy sposób działania nie prowadzi do celu.
Trening planowania pozwala ćwiczyć analizowanie sytuacji, przewidywanie kolejnych kroków i wybieranie właściwej strategii.
Jak działa dopasowanie poziomu trudności?
Skuteczny trening nie może być ani zbyt łatwy, ani zbyt trudny.
Zbyt proste ćwiczenie szybko staje się monotonne i nie wymaga odpowiedniego wysiłku poznawczego. Zbyt trudne może prowadzić do zgadywania, frustracji i rezygnacji.
Dlatego poziom treningu powinien być dostosowany do aktualnych możliwości dziecka. Wraz z postępami zadania mogą stawać się bardziej złożone, zawierać więcej bodźców, wymagać zapamiętania dłuższej sekwencji albo dokładniejszego kontrolowania reakcji.
Dobrze dobrany poziom sprawia, że dziecko musi się wysilić, ale nadal rozumie zadanie i ma możliwość osiągnięcia sukcesu.
Jak wygląda pierwsza sesja?
Pierwsza sesja nie jest sprawdzianem ani testem inteligencji.
Jej celem jest poznanie sposobu pracy dziecka. Specjalista obserwuje, czy dziecko rozumie instrukcję, jak reaguje na błędy, jak długo utrzymuje uwagę i w którym momencie zaczyna się męczyć.
Znaczenie ma również reakcja na wzrost trudności. Jedno dziecko zwolni i zacznie dokładniej analizować zadanie. Inne przyspieszy, zacznie zgadywać albo zrezygnuje.
Takie obserwacje pomagają ustalić właściwy punkt wyjścia i zaplanować kolejne sesje.
Ile powinien trwać trening?
Nie ma jednego czasu odpowiedniego dla każdego dziecka.
Długość sesji zależy od wieku, rodzaju trudności, poziomu zmęczenia, rodzaju zadania oraz pozostałych obowiązków w danym dniu.
Na początku często lepiej sprawdzają się krótsze i regularne sesje. Wraz ze wzrostem tolerancji wysiłku poznawczego czas pracy może być stopniowo wydłużany.
Ważna jest jakość wykonania. Jeżeli dziecko przez pierwsze kilkanaście minut pracuje dokładnie, a później zaczyna odpowiadać przypadkowo, dłuższa sesja nie zawsze będzie bardziej wartościowa.
Trening w domu pod opieką specjalisty
RehaCom Online pozwala wykonywać ćwiczenia poza gabinetem. Daje to możliwość zachowania regularności i włączenia treningu poznawczego do codziennego planu dziecka.
Praca w domu nie oznacza jednak braku nadzoru. Terapeuta może ustalić plan, dobrać moduły, analizować przebieg ćwiczeń i modyfikować poziom trudności.
Dzięki temu trening domowy pozostaje elementem uporządkowanego procesu, a nie samodzielnym korzystaniem z przypadkowej aplikacji.
Rola rodzica
Rodzic nie musi prowadzić terapii.
Może natomiast przygotować spokojne miejsce, pomóc przy logowaniu, przypomnieć o ustalonym czasie ćwiczeń i obserwować reakcję dziecka.
Nie powinien podpowiadać odpowiedzi ani wykonywać zadań za dziecko. Wyniki mają odzwierciedlać jego rzeczywisty sposób pracy.
Bardzo cenna jest obserwacja codziennego funkcjonowania. Rodzic może zauważyć, że dziecko dokładniej czyta polecenia, rzadziej reaguje pochopnie, dłużej utrzymuje uwagę albo potrzebuje mniej przypomnień przy zadaniach wieloetapowych.
Jak oceniać postępy?
Postęp nie powinien być oceniany wyłącznie na podstawie poziomu osiągniętego w programie.
Wyniki treningowe pokazują, jak dziecko radzi sobie z określonym zadaniem. Najważniejsze jest jednak to, czy ćwiczone umiejętności zaczynają wspierać codzienne funkcjonowanie.
Warto obserwować:
- dokładność wykonywania poleceń,
- liczbę pochopnych odpowiedzi,
- zdolność do kończenia rozpoczętych zadań,
- potrzebę przypominania o kolejnych krokach,
- tolerancję dłuższej pracy,
- organizację obowiązków szkolnych,
- reakcję na popełniony błąd.
Nawet niewielka zmiana może mieć znaczenie, jeżeli ułatwia dziecku naukę i codzienne działanie.
Co pokazują badania dotyczące RehaCom i ADHD?
Badania nad wykorzystaniem RehaCom u dzieci z ADHD wskazują, że ukierunkowany trening może wspierać wybrane funkcje poznawcze.
W badaniu Amonn i współpracowników, obejmującym dzieci w wieku od 6 do 13 lat, po serii treningów odnotowano poprawę wyników w ćwiczonych zadaniach. Korzystne zmiany zaobserwowano również w niektórych zachowaniach związanych z funkcjonowaniem podczas zorganizowanych zajęć szkolnych.
W badaniu Mozaffari i współpracowników trening RehaCom przyniósł poprawę słuchowej i wzrokowej kontroli reakcji. To ważny obszar u dzieci, które mają trudność z hamowaniem pochopnych odpowiedzi i reagowaniem zgodnie z instrukcją.
Szersze analizy komputerowego treningu poznawczego w ADHD pokazują, że regularne ćwiczenia mogą wspierać między innymi pamięć roboczą i wybrane funkcje kontroli poznawczej.
Wyniki badań dobrze pokazują rolę takiego treningu: nie zastępuje on całego procesu leczenia ADHD, ale może być jego wartościowym elementem, szczególnie wtedy, gdy odpowiada na konkretną trudność dziecka.
Największe znaczenie ma połączenie kilku elementów: właściwego doboru ćwiczeń, regularności, nadzoru specjalisty oraz obserwacji, czy poprawa zaczyna być widoczna również poza programem.
RehaCom Online jako element szerszego wsparcia
ADHD jest złożonym zaburzeniem neurorozwojowym. Dlatego pomoc dziecku może obejmować różne formy wsparcia: psychoedukację, współpracę z rodzicami i szkołą, odpowiednią organizację środowiska, terapię psychologiczną oraz farmakoterapię, jeżeli lekarz widzi do niej wskazania.
RehaCom Online może uzupełniać ten proces poprzez systematyczny trening funkcji, które mają znaczenie dla nauki i codziennego działania.
Nie chodzi o zastępowanie innych metod, ale o dodanie narzędzia pozwalającego pracować nad konkretnym obszarem: pamięcią roboczą, uwagą, kontrolą reakcji, planowaniem lub inną funkcją poznawczą.
Kiedy warto rozważyć trening?
Trening funkcji poznawczych można rozważyć, gdy dziecko:
- regularnie zapomina złożone polecenia,
- ma trudność z utrzymaniem uwagi podczas zadania,
- reaguje przed przeczytaniem całej instrukcji,
- łatwo rozprasza się pod wpływem bodźców,
- ma problem z planowaniem kolejnych kroków,
- szybko traci dokładność podczas dłuższej pracy,
- potrzebuje częstego przypominania o rozpoczętym zadaniu.
Ostateczną decyzję o doborze treningu powinien podjąć specjalista po ocenie potrzeb dziecka.
Podsumowanie
RehaCom Online umożliwia prowadzenie uporządkowanego treningu uwagi, pamięci roboczej, kontroli reakcji, planowania i innych funkcji poznawczych istotnych w ADHD.
Najważniejszą zaletą jest możliwość dopasowania ćwiczeń do rzeczywistego profilu trudności dziecka. Trening może odbywać się w gabinecie lub w domu, pozostając pod nadzorem specjalisty.
Nie każde dziecko z ADHD potrzebuje takiego samego programu. Dlatego dobre efekty zaczynają się nie od przypadkowego ćwiczenia, ale od trafnego określenia celu, odpowiedniego poziomu trudności i regularnej obserwacji postępów.
RehaCom Online może stanowić wartościową część szerszego planu terapeutycznego — szczególnie wtedy, gdy dziecko wymaga systematycznej pracy nad konkretną funkcją poznawczą.
FAQ
Czy RehaCom Online może być stosowany u dzieci z ADHD?
Tak, jeżeli specjalista rozpozna obszary funkcji poznawczych wymagające treningu i dobierze odpowiedni program.
Jakie funkcje można trenować?
Między innymi uwagę i koncentrację, pamięć roboczą, czujność, kontrolę reakcji, szybkość reagowania, planowanie i inne funkcje wykonawcze.
Czy trening może odbywać się w domu?
Tak. RehaCom Online umożliwia pracę domową zgodnie z planem ustalonym i monitorowanym przez specjalistę.
Czy rodzic powinien pomagać podczas ćwiczeń?
Rodzic może pomagać organizacyjnie, ale nie powinien podpowiadać odpowiedzi ani wykonywać zadań za dziecko.
Jak długo trwa sesja?
Czas treningu ustala się indywidualnie. Na początku często lepiej sprawdzają się krótsze, regularne sesje.
Czy poprawa w programie oznacza poprawę w szkole?
Może być ważnym sygnałem postępu, ale warto równolegle obserwować zachowanie dziecka podczas nauki i codziennych obowiązków.
Czy RehaCom Online zastępuje inne formy leczenia ADHD?
Nie. Może być wartościowym elementem szerszego planu wsparcia, obejmującego również inne metody dobrane do potrzeb dziecka.
Bibliografia
Evaluation of a computer-based neuropsychological training in children with attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD)
Amonn F, Frölich J, Breuer D, Banaschewski T, Doepfner M.
Treatment with RehaCom computerized rehabilitation program improves response control, but not attention in children with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD)
Mozaffari M, Hassani-Abharian P, Kholghi G, Vaseghi S, Zarrindast MR, Nasehi M.
Westwood SJ, Parlatini V, Rubia K, Cortese S, Sonuga-Barke EJS. Computerized Cognitive Training in Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD): A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials With Blinded and Objective Outcomes. Molecular Psychiatry. 2023;28:1402–1414.
Westwood SJ, Parlatini V, Rubia K, Cortese S, Sonuga-Barke EJS.
Cognitive training for attention-deficit/hyperactivity disorder: meta-analysis of clinical and neuropsychological outcomes from randomized controlled trials
Cortese S, Ferrin M, Brandeis D, et al
Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management
Clinical Practice Guideline for the Diagnosis, Evaluation, and Treatment of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder in Children and Adolescents
Wolraich ML, Hagan JF, Allan C, et al.
