ADHD nie dotyczy wyłącznie nadruchliwości czy „braku koncentracji”. U wielu dzieci i nastolatków największym problemem okazują się codzienne trudności z organizacją działania, utrzymaniem uwagi, kontrolą pośpiechu, pamięcią roboczą i kończeniem zadań.
Właśnie dlatego coraz większą rolę odgrywa trening funkcji poznawczych. RehaCom Online to internetowy system treningu poznawczego wykorzystywany do ćwiczenia między innymi:
- uwagi i koncentracji,
- pamięci roboczej,
- kontroli reakcji,
- szybkości przetwarzania informacji,
- podzielności uwagi.
Nie zastępuje terapii ADHD ani wsparcia szkolnego, ale może być wartościowym elementem szerszego procesu terapeutycznego — szczególnie u dzieci, które mają trudności z codziennym funkcjonowaniem poznawczym.
Dlaczego ADHD to coś więcej niż „problem z koncentracją”?
Wiele osób nadal kojarzy ADHD głównie z nadruchliwością albo „wierceniem się”.
Tymczasem u części dzieci największe trudności pojawiają się gdzie indziej:
- w utrzymaniu celu,
- organizacji działania,
- pamięci roboczej,
- kontroli pośpiechu,
- przełączaniu uwagi,
- kończeniu zadań.
To właśnie dlatego dziecko może:
- świetnie rozumieć materiał,
- być bardzo inteligentne,
- interesować się wieloma rzeczami,
a mimo to: - nie kończyć prac,
- zapominać poleceń,
- gubić rzeczy,
- pracować bardzo nierówno,
- szybko przeciążać się podczas nauki.
Russell Barkley od lat podkreśla, że ADHD jest silnie związane z trudnościami samoregulacji i funkcji wykonawczych, a nie wyłącznie z „brakiem uwagi”.
Gdzie dzieci z ADHD tracą najwięcej energii?
Rodzic często widzi tylko efekt końcowy:
- chaos,
- niedokończone zadania,
- rozkojarzenie,
- odkładanie wszystkiego na później.
Ale duża część problemu dzieje się wcześniej — na poziomie codziennego obciążenia poznawczego.
Dziecko z ADHD przez cały dzień:
- filtruje bodźce,
- wraca uwagą do zadania,
- pilnuje instrukcji,
- hamuje impulsy,
- próbuje utrzymać koncentrację mimo rozpraszaczy.
To ogromny koszt poznawczy.
Dlatego część dzieci po szkole wygląda na:
- zmęczone,
- rozdrażnione,
- przeciążone,
- „wyłączone”.
Nie dlatego, że nic nie robiły. Czasem właśnie dlatego, że przez cały dzień próbowały utrzymać kontrolę nad uwagą.
Dlaczego zwykłe „usiądź i skup się” zwykle nie działa?
To jeden z najczęstszych błędów.
To trochę tak, jakby powiedzieć osobie po urazie kolana:
„Po prostu biegnij prosto.”
Jeżeli mechanizm odpowiedzialny za utrzymanie uwagi działa słabiej, samo przypominanie:
- „uważaj”,
- „skup się”,
- „przestań się rozpraszać”
bardzo rzadko rozwiązuje problem.
Właśnie dlatego współczesna terapia ADHD coraz częściej obejmuje nie tylko strategie behawioralne, ale również pracę nad funkcjami poznawczymi.
Czym jest RehaCom Online?
RehaCom to system treningu funkcji poznawczych rozwijany od ponad 30 lat i wykorzystywany w neurorehabilitacji oraz terapii funkcji poznawczych.
RehaCom Online jest internetową wersją systemu, która umożliwia prowadzenie treningu:
- w gabinecie,
- w domu,
- w modelu hybrydowym.
Ćwiczenia mają formę interaktywnych zadań poznawczych zaprojektowanych pod konkretne funkcje mózgu.
System wykorzystuje trening adaptacyjny:
- poziom trudności dostosowuje się do możliwości osoby ćwiczącej,
- zadania nie są ani zbyt łatwe, ani zbyt trudne,
- trening może być bardziej angażujący i mniej frustrujący.
To ważne szczególnie w ADHD, gdzie:
- zbyt łatwe zadanie szybko nudzi,
- zbyt trudne powoduje przeciążenie i rezygnację.
Jak wygląda trening ADHD w praktyce?
W praktyce trening nie przypomina szkolnego testu.
Dziecko wykonuje krótkie zadania wymagające między innymi:
- utrzymania uwagi,
- szybkiego reagowania,
- ignorowania rozpraszaczy,
- zapamiętywania informacji,
- kontrolowania impulsów.
Ważne jest to, że trening:
- jest regularny,
- ma określony cel poznawczy,
- dostosowuje poziom trudności,
- może być monitorowany przez terapeutę.
Dla wielu dzieci ogromne znaczenie ma też sam format pracy. Krótsze, bardziej dynamiczne ćwiczenia bywają łatwiejsze do utrzymania niż długie siedzenie nad zeszytem.
Jakie funkcje poznawcze można ćwiczyć?
W terapii ADHD szczególnie ważne są funkcje związane z codziennym funkcjonowaniem szkolnym i organizacją działania.
RehaCom Online umożliwia między innymi trening:
- uwagi i koncentracji,
- pamięci roboczej,
- podzielności uwagi,
- szybkości reagowania,
- kontroli reakcji,
- odporności na dystraktory.
W praktyce może to wspierać dziecko, które:
- łatwo gubi wątek,
- szybko odpływa podczas lekcji,
- popełnia błędy przez pośpiech,
- ma trudność z kończeniem zadań,
przeciąża się podczas nauki.
Dlaczego forma online ma dziś znaczenie?
Jeszcze kilka lat temu trening poznawczy często był kojarzony wyłącznie z pracą w gabinecie.
Dziś coraz większe znaczenie ma możliwość ćwiczenia:
- w domu,
- w krótszych sesjach,
- bez konieczności ciągłych dojazdów,
- w bardziej naturalnym rytmie dnia.
Dla części rodzin to ogromna różnica organizacyjna.
Forma online może być szczególnie pomocna wtedy, gdy:
- dziecko szybko męczy się dodatkowymi wyjazdami,
- harmonogram terapii jest już bardzo obciążający,
- potrzebna jest większa regularność treningu,
- rodzic chce łatwiej połączyć terapię z codziennym życiem.
Czy komputerowy trening poznawczy działa?
Badania dotyczące komputerowego treningu poznawczego w ADHD są coraz liczniejsze.
Meta-analizy wskazują, że regularny trening może wspierać między innymi:
- pamięć roboczą,
- uwagę,
- wybrane funkcje wykonawcze,
- kontrolę poznawczą.
Jednocześnie badacze podkreślają, że ADHD jest zaburzeniem złożonym. Dlatego trening poznawczy nie powinien być traktowany jako jedyne rozwiązanie wszystkich trudności dziecka.
Najlepsze efekty zwykle obserwuje się wtedy, gdy trening jest częścią szerszego wsparcia obejmującego:
- psychoedukację,
- strategie behawioralne,
- współpracę ze szkołą,
- odpowiednią organizację środowiska,
- a w części przypadków również leczenie farmakologiczne.
To jednak nie zmienia faktu, że dla wielu dzieci regularny trening funkcji poznawczych może być bardzo wartościowym elementem terapii — szczególnie wtedy, gdy głównym problemem są:
- uwaga,
- pamięć robocza,
- organizacja działania,
- kontrola pośpiechu.
Dla jakich dzieci RehaCom Online może być szczególnie pomocny?
Nie każde dziecko z ADHD funkcjonuje tak samo.
Szczególnie dużo korzyści mogą odnieść dzieci, które:
- szybko tracą koncentrację,
- mają duże problemy z pamięcią roboczą,
- łatwo przeciążają się poznawczo,
- pracują bardzo nierówno,
- mają trudność z kończeniem zadań,
- popełniają dużo błędów przez pośpiech,
- dobrze funkcjonują w krótszych, bardziej dynamicznych aktywnościach.
W praktyce ważniejsze od samej diagnozy jest to, jakie konkretne trudności poznawcze dominują u dziecka.
Jak wygląda współpraca rodzica, terapeuty i dziecka?
Najlepsze efekty zwykle pojawiają się wtedy, gdy trening nie działa „obok życia”, ale jest częścią większego planu wsparcia.
Rodzic:
- pomaga utrzymać regularność,
- obserwuje przeciążenie,
- wspiera organizację dnia.
Terapeuta:
- dobiera cele treningowe,
- monitoruje postępy,
- dostosowuje poziom trudności.
Dziecko:
- stopniowo uczy się większej kontroli nad własnym działaniem,
- buduje poczucie sprawczości,
- ćwiczy mechanizmy potrzebne w codziennym funkcjonowaniu.
To ważne, bo w ADHD celem nie jest wyłącznie „lepszy wynik w ćwiczeniu”. Chodzi o poprawę codziennego funkcjonowania:
- w szkole,
- podczas nauki,
- w organizacji pracy,
- w samodzielności.
FAQ
Czy RehaCom Online leczy ADHD?
Nie. ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym wymagającym szerszego podejścia terapeutycznego. RehaCom Online może być wartościowym elementem wspierającym funkcje poznawcze.
Jakie funkcje można ćwiczyć w RehaCom Online?
Między innymi uwagę i koncentrację, pamięć roboczą, kontrolę reakcji, podzielność uwagi i szybkość przetwarzania informacji.
Czy dziecko może ćwiczyć w domu?
Tak. RehaCom Online został zaprojektowany również do pracy domowej i modelu hybrydowego.
Czy trening komputerowy zastępuje terapię behawioralną?
Nie. Najlepsze efekty zwykle daje połączenie różnych form wsparcia.
Jak długo trwa trening?
To zależy od potrzeb dziecka, celów terapii i regularności ćwiczeń.
Podsumowanie
ADHD to znacznie więcej niż problem z „siedzeniem spokojnie”.
U wielu dzieci największe trudności dotyczą codziennego funkcjonowania poznawczego:
- utrzymania uwagi,
- pamięci roboczej,
- organizacji działania,
- kontroli impulsów,
- kończenia zadań.
Dlatego coraz większą rolę odgrywa trening funkcji poznawczych.
RehaCom Online może być wartościowym elementem terapii ADHD — szczególnie wtedy, gdy dziecko potrzebuje regularnego, adaptacyjnego treningu wspierającego uwagę, pamięć roboczą i kontrolę działania w codziennym życiu.
FUNKCJE WYKONAWCZE:
Czym są, jak działają i dlaczego się rozwinęły
R.A. Barkley NEW YORK : The Guilford Press, 2012
Funkcje wykonawcze
Adele Diamond First published as a Review in Advance on September 27, 2012
Trening poznawczy w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi: metaanaliza wyników klinicznych i neuropsychologicznych z randomizowanych badań kontrolowanych
Samuele Cortese, Maite Ferrin, Daniel Brandeis, Jan Buitelaar, David Daley, Ralf W Dittmann, Martin Holtmann, Paramala Santosh, Jim Stevenson, Argyris Stringaris, Alessandro Zuddas, Edmund J S Sonuga-Barke; European ADHD Guidelines Group (EAGG)
Komputerowy trening poznawczy w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD): metaanaliza badań z randomizacją i grupą kontrolną z zaślepionymi i obiektywnymi wynikami.
Samuel J Westwood, Valeria Parlatini, Katya Rubia, Samuele Cortese, Edmund J S Sonuga-Barke; European ADHD Guidelines Group (EAGG)
Komputerowy trening pamięci roboczej u dzieci z ADHD – randomizowane badanie kontrolowane
Torkel Klingberg, Elisabeth Fernell, Pernille J Olesen, Mats Johnson, Per Gustafsson, Kerstin Dahlström, Christopher G Gillberg, Hans Forssberg, Helena Westerberg
