Jeszcze kilka lat temu komputerowy trening funkcji poznawczych kojarzył się głównie z pracą w gabinecie neuropsychologicznym albo na oddziale rehabilitacji neurologicznej. Pacjent przychodził do placówki, wykonywał ćwiczenia pod nadzorem terapeuty, a dostęp do terapii był ograniczony do konkretnego miejsca i godzin pracy ośrodka.
Dziś coraz większą rolę odgrywa rehabilitacja poznawcza online — szczególnie u osób po udarze, urazach mózgu, w chorobach neurodegeneracyjnych czy u dzieci z trudnościami uwagi i funkcji wykonawczych.
Jednym z systemów wykorzystywanych w takim modelu pracy jest RehaCom Online — platforma do treningu funkcji poznawczych, która pozwala prowadzić terapię zarówno w gabinecie, jak i zdalnie, w domu pacjenta, pod nadzorem specjalisty.
Czym właściwie jest RehaCom Online?
RehaCom Online to internetowa platforma do rehabilitacji funkcji poznawczych opracowana przez niemiecką firmę HASOMED, od wielu lat rozwijającą rozwiązania wykorzystywane w neurorehabilitacji i neuropsychologii klinicznej.
System został stworzony z myślą o osobach:
- po udarze mózgu,
- po urazach czaszkowo-mózgowych,
- z zaburzeniami pamięci,
- z problemami uwagi i koncentracji,
- z trudnościami funkcji wykonawczych,
- z chorobami neurodegeneracyjnymi,
- z ADHD,
- z zaburzeniami procesów poznawczych wymagających regularnego treningu.
W przeciwieństwie do typowych aplikacji typu „brain training”, RehaCom Online jest rozwiązaniem wykorzystywanym w rehabilitacji klinicznej i pracy terapeutycznej.
System działa w przeglądarce internetowej i nie wymaga specjalistycznego stanowiska komputerowego. Terapeuta może:
- dobierać moduły treningowe,
- ustawiać poziom trudności,
- monitorować postępy,
- analizować wyniki,
- dostosowywać terapię do aktualnych możliwości osoby ćwiczącej.
Pacjent wykonuje trening:
- w gabinecie,
- w domu,
- w modelu hybrydowym,
- albo w ramach nadzorowanej rehabilitacji online.
To szczególnie ważne w sytuacjach, gdy regularne dojazdy do placówki są trudne — na przykład po udarze, w przypadku osób starszych albo podczas długoterminowej rehabilitacji.
Jakie funkcje poznawcze można trenować?
RehaCom Online obejmuje moduły związane między innymi z:
- pamięcią roboczą,
- uwagą i koncentracją,
- podzielnością uwagi,
- szybkością reakcji,
- funkcjami wykonawczymi,
- planowaniem,
- percepcją wzrokową,
- eksploracją wzrokową,
- treningiem pola widzenia.
Ważnym elementem systemu jest adaptacyjność treningu. Poziom trudności zmienia się w zależności od wyników osoby ćwiczącej, dzięki czemu zadania nie są ani zbyt łatwe, ani zbyt trudne.
To istotne z punktu widzenia neurorehabilitacji, ponieważ skuteczny trening funkcji poznawczych powinien być regularny, powtarzalny i dopasowany do aktualnych możliwości pacjenta.
Dla kogo został stworzony RehaCom Online?
Osoby po udarze mózgu
Po udarze często pojawiają się trudności związane z:
- pamięcią,
- koncentracją,
- szybkością przetwarzania informacji,
- planowaniem działań,
- orientacją przestrzenną,
- funkcjami językowymi.
RehaCom Online może być wykorzystywany jako element długoterminowej rehabilitacji poznawczej prowadzonej pod nadzorem terapeuty.
Osoby po urazach mózgu
Urazy czaszkowo-mózgowe mogą powodować problemy z:
- uwagą,
- kontrolą impulsów,
- pamięcią roboczą,
- organizacją działania,
- męczliwością poznawczą.
Regularny trening poznawczy pomaga stopniowo odbudowywać codzienne funkcjonowanie i wspierać powrót do aktywności zawodowej lub edukacyjnej.
Dzieci i młodzież z ADHD
U części dzieci największym problemem nie jest sama nadruchliwość, ale trudności związane z:
- utrzymaniem uwagi,
- pamięcią roboczą,
- kontrolą pośpiechu,
- funkcjami wykonawczymi,
- organizacją działania.
RehaCom Online może wspierać terapię prowadzoną przez psychologa, neuropsychologa lub terapeutę pracującego z dzieckiem.
Seniorzy i osoby z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi
W przypadku MCI (łagodnych zaburzeń poznawczych) albo początkowych trudności pamięciowych szczególnie ważne staje się utrzymywanie regularnej aktywności poznawczej.
Coraz więcej badań sugeruje, że systematyczny trening poznawczy może wspierać codzienne funkcjonowanie i aktywizację poznawczą osób starszych.
RehaCom Online a typowe aplikacje do treningu mózgu
W internecie łatwo znaleźć aplikacje oferujące „ćwiczenia dla mózgu”. Problem polega na tym, że wiele z nich ma charakter bardziej rozrywkowy niż terapeutyczny.
RehaCom Online różni się od typowych aplikacji typu brain games między innymi tym, że:
- został zaprojektowany z myślą o rehabilitacji funkcji poznawczych,
- jest wykorzystywany przez specjalistów,
- umożliwia nadzór terapeuty,
- pozwala monitorować postępy,
- wykorzystuje adaptacyjny poziom trudności,
- funkcjonuje w modelu rehabilitacji klinicznej i domowej.
Nie oznacza to oczywiście, że sam komputer „leczy”. W neurorehabilitacji najważniejsze pozostają:
- odpowiednia diagnoza,
- regularność terapii,
- indywidualne dopasowanie treningu,
- współpraca ze specjalistą,
- oraz systematyczność ćwiczeń.
Badania dotyczące komputerowej rehabilitacji poznawczej wskazują, że odpowiednio prowadzony trening może wspierać poprawę wybranych funkcji poznawczych po uszkodzeniach mózgu oraz w zaburzeniach neurologicznych.
W przeglądzie badań opublikowanym przez Keitha Cicerone i współpracowników wykazano istotne znaczenie terapii poznawczej w rehabilitacji osób po urazach mózgu i udarach. Szczególnie dobre wyniki obserwowano między innymi w obszarze uwagi, funkcji językowych oraz treningu strategii kompensacyjnych.
Metaanaliza Rohlinga i współpracowników potwierdziła skuteczność wybranych form rehabilitacji poznawczej po udarach i urazach mózgu, zwłaszcza w obszarze uwagi oraz funkcji językowych i wzrokowo-przestrzennych.
Z kolei przegląd badań dotyczących metod treningu pamięci podkreśla znaczenie systematycznych, dobrze zaplanowanych procedur treningowych i indywidualnego dopasowania terapii do możliwości pacjenta.
Rehabilitacja poznawcza coraz częściej oznacza model hybrydowy
Nowoczesna neurorehabilitacja coraz rzadziej opiera się wyłącznie na pracy stacjonarnej. W praktyce klinicznej coraz większą rolę odgrywa połączenie:
- terapii prowadzonej przez specjalistę,
- ćwiczeń wykonywanych w domu,
- regularnego monitorowania postępów,
- oraz długoterminowego treningu funkcji poznawczych.
To właśnie taki model wspiera RehaCom Online.
Czy RehaCom Online można używać w domu?
Tak. System został stworzony między innymi z myślą o rehabilitacji domowej pod nadzorem terapeuty.
Czy RehaCom Online działa bez terapeuty?
System może być używany samodzielnie, ale największe znaczenie terapeutyczne ma trening prowadzony i monitorowany przez specjalistę.
Czy RehaCom Online jest przeznaczony tylko dla osób po udarze?
Nie. System wykorzystywany jest również między innymi u osób:
- po urazach mózgu,
- z ADHD,
- z zaburzeniami pamięci,
- z chorobami neurodegeneracyjnymi,
- oraz u seniorów z trudnościami poznawczymi.
Czy RehaCom Online to zwykła aplikacja do ćwiczenia mózgu?
Nie. RehaCom Online jest systemem wykorzystywanym w rehabilitacji funkcji poznawczych i pracy terapeutycznej.
Jak długo trwa trening funkcji poznawczych?
To zależy od rodzaju trudności i celu terapii. W neurorehabilitacji największe znaczenie mają regularność i długoterminowa systematyczność ćwiczeń.
Bibliografia
Rehabilitacja poznawcza oparta na dowodach: zaktualizowany przegląd literatury z lat 1998–2002
Keith D Cicerone, Cynthia Dahlberg, James F. Malec, Donna M Langenbahn, Thomas Felicetti, Sally Kneipp, Wendy Ellmo, Kathleen Kalmar, Joseph T Giacino, J Preston Harley, Linda Laatsch, Philip A Morse, Jeanne Catanese
Skuteczność rehabilitacji poznawczej po nabytym uszkodzeniu mózgu: metaanalityczna ponowna analiza systematycznych przeglądów Cicerone i wsp. (2000, 2005)
Martin L. Rohling, Mark E. Faust, Brenda Beverly, George Demakis
Oparte na dowodach wytyczne dotyczące praktyki nauczania osób z neurogennymi zaburzeniami pamięci
Ehlhardt LA
Wpływ rehabilitacji poznawczej na wyniki pamięciowe po operacji padaczki skroniowej
Cristoph Helmstaedter, Barbara Loe, Rainer Wohlfahrt, Axel Hammen, Józef Saar, Bernhard J Steinhoff, Ansgar Quiske, Andreas Schulze-Bonhage
