Na sprawdzianie zostało sześć zadań. Dziecko rozwiązało cztery poprawnie, dwóch nie zdążyło nawet rozpocząć. Po lekcji wykonuje brakujące przykłady bez większego problemu.
Taki wynik mówi coś innego niż sześć błędnych odpowiedzi.
Wiedza i tempo wykonania to dwa różne parametry pracy. Dziecko może rozumieć materiał, znać sposób rozwiązania i jednocześnie potrzebować więcej czasu na przeczytanie polecenia, uporządkowanie informacji, wybór odpowiedzi oraz jej zapisanie.
Wolna praca staje się problemem wtedy, gdy ogranicza możliwość pokazania rzeczywistych umiejętności, prowadzi do przeciążenia albo utrudnia samodzielne wykonywanie obowiązków.
Szerszy obraz pamięci, uwagi, organizacji działania i tempa pracy przedstawiamy w artykule Trudności poznawcze u dzieci — jakie objawy widać w domu i w szkole?.
Uczeń może poprawnie odpowiadać ustnie, dobrze rozwiązywać zadania bez ograniczenia czasu i jednocześnie nie kończyć kartkówek.
W innym przypadku wolne tempo pojawia się również podczas rozmowy, czytania i prostych czynności. Dziecko długo zastanawia się nad odpowiedzią, potrzebuje czasu na rozpoczęcie działania i reaguje z opóźnieniem na kolejne informacje.
Te dwa obrazy wymagają innej interpretacji.
Przy ocenie liczy się więc nie sama liczba wykonanych zadań. Znaczenie ma poprawność, czas potrzebny na poszczególne etapy, rodzaj polecenia oraz różnica pomiędzy pracą pod presją czasu i bez niej.
Badania nad szybkością przetwarzania u dzieci pokazują, że nie jest ona jednym prostym mechanizmem. Można rozróżniać tempo wykonywania prostych operacji oraz zadań wymagających bardziej złożonego przetwarzania, a ich znaczenie dla osiągnięć szkolnych może być różne.
Gdzie znika czas?
Zapisanie jednej odpowiedzi składa się z kilku etapów.
Trzeba przeczytać polecenie, rozpoznać istotne informacje, utrzymać je przez chwilę w pamięci, wybrać sposób rozwiązania, wykonać operację i zapisać rezultat.
Spowolnienie na jednym etapie wydłuża całe zadanie.
Dziecko może długo analizować tekst. Może wielokrotnie wracać do instrukcji. Może znać odpowiedź, lecz powoli organizować zapis. Może również sprawdzać każdą czynność kilka razy przed przejściem dalej.
Dlatego określenie „pracuje wolno” jest początkiem obserwacji, a nie je